18.Դեկտեմբեր.2017
Ռուբեն Եգանյան. «Այս տարի աշխատանքային միգրացիայի ծավալներն աճել են». «Փաստ» Ինտրիգից այն կողմ. կարո՞ղ ենք հասնել մեկ շնչի հաշվով 10 հազար դոլար ՀՆԱ–ի. «Փաստ» Արարատի մարզում մասնագիտություն չունեցող անձինք կազմում են գործազուրկների թվաքանակի 64,7%–ը. «Փաստ» Զարթոնքի բնակիչները վարչապետի պատասխանին են սպասում. «Փաստ»
Խոշոր ու ողբերգական ավտովթար Լոռու մարզում. բ... ՇՈԿ.Իրականում երբ և ում պատճառով է ինքնասպան ... Մերի Մակարյանի տոնածառն այնքան մեծ է, որ նա ս... Գագիկ Սուրենյանի նոր հայտարարությունը կապված ... Ես չգիտեի ինչ բան է ամուսնական պարտականությու... Անժելա Սարգսյանը հղի է․ նա կլոր փորիկով լուսա... Պարզվել է, որ Լեո Մեսսին հայկական արմատներ ու... ՇՏԱՊ․ Ծեծի են ենթարկել Գագիկ Շամշյանին Ձեր հեռախոսը ունի 5 գաղտվի ֆունկցիա, որոնց մա... «Նա մահացավ ձեռքերիս մեջ. Ես չկարողացա ոչինչ ... Մի քանի րոպե է ինչ այս սկանդալային տեսանյութն... Հրաշամանուկ Վիգենը Վիգեն Սարգսյան. սկսնակ բոլշևիկի առաջին նոկաու... Այս վայելչակազմ կինը մանկապարտեզի դաստիարակ է... Մատուցողուհու արձագանքը, երբ տղան «ձեռք է գցո... ՔԻՉ ԱՌԱՋ ՏԽՈՒՐ ԼՈՒՐ ՀԱՄՈՎ ԶԱՌԱՅԻՑ Արտառոց դեպք Կոտայքի մարզում. 16-ամյա երեխան ... Նռան հատիկ. Ո՞ւմ կյանքի պատմությունն է պատմու... Գրանդ Քենդիի հայտնի ու սիրված գովազդի հերոսու... Թաթուլը Արամ Ասատրյանի մասին. ԲԱՑԱՌԻԿ ԿԱԴՐԵՐ ... Ինչ չի՛ կարելի երբեք անել դեկտեմբերի 31-ին՝ ը... Մի՞թե նման բան լինում է. տեսեք, թե ինչ է սկսվ... Ինչպես, ում կողմից և երբ է ստեղծվել համակարգի... F1 - F12. Ժամանակ խնայող նրբություններ, որ պե... ԲՀԿ նախագահ Գ.Ծառուկյանի հրավերով եվրոպացի պա...

Հերոսական մեկ օր մեր պատմությունից. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Անցյալ տարի Տավուշի մարզի Դովեղ գյուղի բնակիչները, և՛ տեղաբնակ, և՛ գյուղից արդեն դուրս եկած, հավաքվել ու որոշել են նշել իրենց գյուղի օրը: Բոլորը միաբերան ընտրել են հոկտեմբերի 24–ը:

Ինչո՞ւ հենց այդ օրը: Նաև այնպես չէ, որ մեր բոլոր գյուղերն ունեն իրենց տոնական օրը. Դովեղն ինչո՞ւ է այդպես որոշել:

Այս հարցերի պատասխանը տալիս է նախկին դովեղցի, այժմ Ագրարային համալսարանի Ագրոբիզնեսի կազմակերպման ու կառավարման ամբիոնի վարիչ, «Նոյեմբերյան» հայրենակցական միության նախագահ Հայկ Ղազարյանը:

«Այդ օրը պատմական նշանակություն է ունեցել մեր գյուղի համար: Այն իրավամբ կարելի է համարել Դովեղի վերածննդի օր: Մեր գյուղացիների պայքարը հարևան ադրբեջանցիների հետ ունեցել է երկար տարիների պատմություն, բայց 1984 թվականի հոկտեմբերի 24–ին այն հասել է հաղթական ավարտի:

Բանն այն է, որ մեր գյուղի հողերից 1850 հեկտարը տարիներ շարունակ օգտագործում էին ադրբեջանցիները: Դեռևս 60–ական թվականներին մեր գյուղացիները բարձրացրել էին հարցը: Ոչ միայն նամակներ են հղել Մոսկվա, այլև պատվիրակություն է գնացել այնտեղ: ԽՍՀՄ Գերագույն խորհուրդն ընդունել է որոշում, որպեսզի երկու հանրապետությունների միջև կատարվի սահմանների ճշտում: Իսկ միակ՝ 1927 թվականի քարտեզը, գտնվում էր Թբիլիսիում: Սահմանների ճշտման համար հարկ էր այն բերել և դրանով առաջնորդվել: Սակայն իշխանությունը մինչև վերջ չգնաց իր որոշման կատարման հետևից. վախեցան ազգամիջյան տարաձայնություններից: Ու որոշումը մնաց թղթի վրա:

Եվ ահա 1984–ի ապրիլ, թե մայիս ամսին պետք է տեղի ունենար կոմունիստական կուսակցության շրջկոմի պլենումը: Ես այն ժամանակ գյուղի կուսքարտուղարն էի: Շրջկոմից զանգեցին և ասացին, որ պլենումից առաջ ես և սովխոզի տնօրենը պետք է հանդիպենք շրջկոմի քարտուղարի հետ:

Բնականաբար շտապեցինք շրջկենտրոն: Քարտուղարը մեզ ասաց, որ կարծես թե ստեղծվել է բարենպաստ իրավիճակ, և կարող ենք կրկին հողերի հարցը բարձրացնել կենտրոնական իշխանությունների առջև: Անգամ տեղեկացրեց, որ այդ մասին խոսել են նաև ՀԿԿ առաջին քարտուղար Կարեն Դեմիրճյանի հետ:

Անմիջապես կազմեցինք հեռագրի տեքստ՝ ուղղված կենտրոնական իշխանություններին, տեղեկացնելով խնդրի էության մասին:

Հոկտեմբերի 24–ին գյուղ եկավ Հայաստանի ու Ադրբեջանի ներկայացուցիչներից բաղկացած հանձնաժողովը: Հայաստանի կողմից հանձնաժողովը գլխավորում էր Ագրոպրոմի նախագահ, Մինիստրների Խորհրդի նախագահի առաջին տեղակալ Վլադիմիր Մովսիսյանը: Իսկ Ադրբեջանից՝ նրա պաշտոնակիցը:

Մինչ հանձնաժողովը կուսումնասիրեր հարցը, թուրքերն արդեն իրենց պատրաստությունը տեսել էին: Անտառում հավաքել էին հարյուրավոր մարդկանց, անգամ դպրոցականներին էին բերել: Տեսնելով հանձնաժողովականներին, հարայ–հրոցով, ոռնոցներով վրա են տալիս: Փայտերով, գյուղատնտեսական գործիքներով զինված ադրբեջանական խուժանը հարձակվում է նրանց վրա: Դաժան ծեծի են ենթարկում հայ պատվիրակներին:

Սովխոզի տնօրենը՝ Հրաչիկ Մեհրաբյանը, մի կերպ, սողալով հասնում է գյուղ և տեղեկացնում կատարվածի մասին: Ի դեպ ասեմ, որ մի ամիս պահանջվեց, որպեսզի նա հիվանդանոցում ապաքինվի:

Ապա իմացանք, որ Վլադիմիր Մովսիսյանին տարել էին իրենց հետ՝ Ադրբեջան: Հարվածներից նա ստացել էր ուղեղի ցնցում: Այդ վիճակում նրան գցել էին բեռնատարի թափքը ու հետները տարել: Խփողն էլ կին էր, ով դատված էր եղել մարդասպանության համար, իրենց անտառապետի մայրն էր՝ տարիքով կին:

Հավաքվել էին գյուղի ակումբում, այստեղ էին բերել նաև Վ. Մովսիսյանին: Հողերից հրաժարվելու մասին տեքստը գրել ու դրել էին առաջը ու ստիպել, որ ստորագրի: Մովսիսյանը հրաժարվել էր: Կացինը պահել էին վզին ու պարտադրել: Բնականաբար ոչնչի չէին հասել. ադրբեջանական մահացու սպառնալիքի տակ նա մնացել էր աներեր:

Իսկ մենք, երբ սողալով գյուղ հասած սովխոզի տնօրենից իմացանք, թե ինչ է եղել անտառում, տեղյակ պահեցինք միլիցիային, ՊԱԿ–ին: Աշխատակիցները հասնում են ադրբեջանական այդ գյուղը ու նրանց ձեռքից ազատում ու հետ բերում Վլադիմիր Մովսիսյանին:

Ապա փակվեց երկու գյուղերի սահմանը, որպեսզի ժողովուրդների միջև ընդհարումներ չլինեն:

Այս դեպքը նպաստեց, որպեսզի արագացվի սահմանների ճշտման գործը: Հաջորդ տարվա հունվարին Մոսկվայից նոր հանձնաժողով եկավ ու հարցը լուծվեց. 1850 հեկտար հողատարածքները վերադարձվեցին մեզ:

Մովսիսյանի շնորհիվ վերանայվեցին Հայաստան–Ադրբեջան ողջ սահմանները: Արդյունքում Հայաստանին վերադարձվեց 14 հազար հեկտար հող:

Եվ ի՞նչն է էականը. քարտեզն արդեն Թբիլիսիից բերել էին տվել: Եվ երբ, ըստ քարտեզի, սահմանի կետերը մատնանշվում էին, ու մեր բանվորները փորում էին դրանք՝ սյուներ տեղադրելու համար, տակից փայտածուխ էր դուրս գալիս: Հասկացանք, թե մեր նախնիները որքան հեռատես են եղել. փայտածուխը երկար է պահպանվում հողի տակ, դրանք թաղել են այդ կետերում, որպեսզի հետագայի համար էլ մեր սահմանների նշանը լինեն:

Հետո, սահմանների ճշգրտման ակտը ստորագրվեց ու հանդիսավոր ձևով կնիք դրեցին երկու գյուղերի սովխոզների տնօրենները: Ու հավաքվեցին, նստեցին մի աղբյուրի մոտ, երկու կողմերից գառներ մորթեցին ու մի լավ քեֆ արեցին միասին: Արդեն խելոքացել էին թուրքերը, Մոսկվայի իշխանության դեմ ի՞նչ պետք է անեին»:


Վլադիմիր Մովսիսյանի ու Դովեղի բարեկամությունը

Հողերի վերադարձից հետո Վլադիմիր Մովսիսյանը գործի անցավ. մելորատիվ ջոկատ բերեց ու սկսեց այս տարածքի մելորացումը: Իսկ Դովեղն աղքատ գյուղ էր, հատկապես սակավ էին հողատարածքները, ընդամենը 230 հեկտար էին:

Հայկ Ղազարյանը հիշում է՝ գրաֆիկ էինք սահմանել, որ օրական մեկ ընտանիք պետք է հոգար բանվորների սննդի հարցը: Մարդիկ ոչ միայն սիրահոժար էին դա անում, այլև հաճախ հասնում էին Թբիլիսի, որպեսզի այնտեղից մթերքներ բերեն տրակտորիստների համար: Դե, այն ժամանակներում մեր խանութներում ամեն ինչ չէ որ կար:

Եվ այս աշխատանքների արդյունքում մի 5–6 ամիս հետո արդեն գյուղն ունեցավ 150 հեկտար բերրի վարելահող:

Գյուղը սրանից հետո ստացավ նոր շնչառություն, վերածնվեց կարծես թե: Նոր դպրոց կառուցեցին՝ 320 աշակերտի համար, այն դեպքում, երբ գյուղում եղած աշակերտների թիվը ընդամենը 150–ն էր: Բայց դա սովխոզի տնօրեն Շավարշ Մեհրաբյանն անում էր հեռանկարի համար: Գիտեին, որ գյուղը մեծանալու ու ծավալվելու է այսուհետ: Ճանապարհներ կառուցեցին, կառուցեցին ոռոգման ցանց՝ շուրջ 100 հեկտարի համար, այն էլ՝ անձրևացման եղանակով: Անցկացրեցին 15–20 կիլոմետրանոց ջրագծեր: Դաշտամիջյան ճանապարհները վերանորոգեցին: Հիմնեցին այգիներ: Կառուցեցին տիպային ֆերմաներ: Նաև՝ Կենցաղի տուն: Եվ այլն, և այլն:

Գյուղը պարզապես ծաղկում ապրեց: Եվ, իրոք, այդ օրը՝ հոկտեմբերի 24–ը դարձավ Դովեղի վերածննդի օրը: Մինչև այսօր այդպես էլ գիտակցում է ցանկացած դովեղցի:

Իսկ թե Մովսիսյանն ինչպիսի տեղ ու դեր ունի յուրաքանչյուր դովեղցու կյանքում, ասելն ավելորդ է: Բանն այն է, որ Վլադիմիր Մովսիսյանն էլ էր նույն կերպ ընդունում Դովեղն ու դովեղցուն: Ասում են, որ հաճախ կատակով իրեն անվանում էր դովեղցի: Այսինքն՝ պետական այս նշանավոր գործչի համար երկրի հողերի վերադարձն ուներ կյանքի գին ու կյանքի նշանակություն:

Ամեն հարցում Վլադիմիր Մովսիսյանը հետագայում էլ աջակցեց դովեղցուն: Ինչ կարող էր անել, արեց նրանց համար: Նույնիսկ դովեղցիներն են պատմում, որ գործով ինչպիսի պետական հիմնարկ մտնեին, Մովսիսյանի անունն էին տալիս ու իրենց առաջ կանաչ լույս էր վառվում, հարցերն անմիջապես լուծվում էին:

Անգամ ասում են, որ այսպես էր կարգը. Ագրոպրոմում յուրաքանչյուր շրջան ուներ իր թղթապանակը: Բայց Դովեղի համար թղթապանակն առանձին էր, չէր մտնում շրջանի ընդհանուր թղթապանակի մեջ:

…Այդ օրը՝ 2017–ի հոկտեմբերի 24–ին Դովեղում կհավաքվեն նրա զավակները: Լինեն տեղաբնակ դովեղցիներ, թե ծնունդով դովեղցիներ կամ պարզապես արմատներով դովեղցիներ:

Իսկ շատ հայտնի ու նշանավոր մարդիկ կան նրանց մեջ: Դովեղցիները հպարտորեն են տալիս անունները՝ Լևոն Արոնյան, Պաշտպանության նախարար Վիգեն Սարգսյան, Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի նախագահ Ռոբերտ Նազարյան: Նաև՝ գիտնականներ, տարբեր ոլորտներում հաջողությունների հասած մարդիկ…

Շարունակությունը՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

 

loading...
website by Sargssyan